تقویم گیلانی- « یک زیاد» یا کبیسه
ساعت ۸:٢٤ ‎ق.ظ روز شنبه ٩ امرداد ۱۳۸٩   کلمات کلیدی:

تقویم گیلانی


« یک زیاد» یا کبیسه

 

می دانیم که یک دور کامل از گردش کره زمین به دور

خورشید ، برابر است با سیصد و شصت و پنج روز و اندی

از چرخش کره زمین به دور خود،که از این چرخش شب و

روز پدید می آید و آن را بیست و چهار ساعت تقسیم کرده

اند.

از گردش زمین به دور خورشید تغییرات در هوای زمین به

وجود می آید، که گالشهای گیلان در زمانهای بسیار دور،

آنرا به چهار گونه متمایزتقسیم کرده اند.( حتما در ابتدا،

این وجه تمایز از نظر تعداد کمتر یا بیشتر بوده است)

 

((بقیه در ادامه مطلب)) 


 

و هر وجه تمایز را یک فصل می دانستند(به یقین در قدیم

واژه دیگری مانند موسم و... به کار برده بودند).مثلا هوای

معتدل رو به گرم را "بهار" و هوای گرم را"تاووسُان" ،

هوای معتدل رو به سرد را"پاییز" و هوای سرد

را"زمسان" نام نهاد اند.

وهر فصل را به سه قسمت سی روزه تقسیم کردند که

جمعا می شود دوازده قسمت سی روزه.به طور یقین،

هزاران سال باید گذشته باشد که این تقسیمات انجام گرفته

و هزاران سال دیگر باید به همین روال گذشته باشدکه

فهمیده اند گردش طبیعت با این تقسیم بندی نمی خواند و

پنج روز به آن دوازده تقسیم سی روز، افوزده اند

وآنرا"پنجک"یا "خمسه مسترقه" گفتند.

پس از آن باید صدها سال هم به این نحو گذشته باشدکه پی

بردند باز هم درست نمی خواند و هر چند سال به چند سال

یک روز به روزهای پنجک افزوده اند و آنرا " یک زیاد –

کبیسه" نام گذاشتند.سالی که این روز به پنجک افزوده می

شده ،آن سال پنجک را ، "ششک" گفتند.این نامگذاری،کم

کم استمرار پیدا کرد، پا گرفت تا به عهد کنونی رسید.برای

روشن شدن اینکه این روز را را چرا " یک زیاد" نام نهاده

اند شاهدی می آوریم:

در برخی از ماههای قمری که بیست و نه روز هست،

گیلانیان گویند:ای ما "کم یک" داره، یعنی این ماه یک روز

کم دارد.

همانطور که در جدول زیر آمده،بهار به سه جزء سی روزیا

ماه،و یک جزء پنج روز یا پنجک، یا خمسه مسترقه تقسیم

شده است.در جوار این تقسیم بندی تقسیمات دیگری

دیگری داریم که باید قدیمی تر از تقسیم بندی اول باشد چرا

آغاز و انجام آن روز معینی نمی شناسد و بطور تقریب

مشخص است:


1- سرد بهار= نخستین پانزده روز" اول ما" در اولین ماه

بهار


2- پیش بهار= دومین پانزده روز " اول ما " در اولین ماه

بهار


3- پنجک بهار = پنج روزی که مستقل است و بعد از پایان

" اول ما" می آید.


4- سیاه بهار – گدا بها – وشنا بهار = که از اول تا بیستم

" سیا ما " هست.


5- گول بها – میان بهار ، که ده روز آخر "سیاما" و ده

روز اول "دیه ما " هست.


6- پس بهار – گرم بهار،که بیست روز آخر"دیه ما" هست

همه فصول، از این نوع تقسیمات دارد.

 


منبع: نشریه گیلکی دامون – دوره دوم- سال دوم-دوشنبه 15 تیر 1360- زنده یاد محمد ولی مظفری