گاهشماری مردمان شمال کشور
ساعت ۱۱:۱٦ ‎ق.ظ روز سه‌شنبه ٥ امرداد ۱۳۸٩   کلمات کلیدی:

مردمان شمال کشور به علت اقلیم و خصوصیات انسانی،

 

گیاهی خاص خود دارای گاهشماری مخصوص خود نیز

 

هست.

 

مردمان شمال کشور به این تقویم و گاهشماری احترام می

 

گذاشتند چرا که این گاهشماری برطبق زندگی آنها تعریف

 

شده بود و مراسم و آیین های باستانی نیز در کنار این

 

گاهشماری معنا پیدا می کرد.به عنوان مثال نوروز در

 

مرداد ماه در گیلان(دیلمان) ،تیرماسیزده(جشن تیرگان) در

 

آبان ماه،آیین گِل کار کردن مسجد آدینه در مرداد(رامسر)،

 

برف چال در مازندران،علم بندی و علم واچینی در گیلان و .... 

 

 

 

منبع عکس: 

 

 http://www.jamejamonline.ir/newstext.aspx?newsnum=100914105764

 

 

 

« بقیه در ادامه مطلب »


این گاهشماری خواسته ی مردمان این خطه را تامین می

 

کرد،زمان کوچ به ییلاق،دروی علف،جمع کردن هیزم برای

 

زمستان،دروی گندم دیم،حرکت دام به ارتفاعات، برگشت

 

ازییلاق به میان دامنه کوه(مین دامان)و... تمام زندگی یک

 

فرد شمالی در این تقویم جا ی داشت.

 

سال طبری یا دیلمی(گالشی) به 4 فصل، 12ماه که هر

 

ماه سی روز به اضافه پنج روز که به آن پنجک می گفتند،

 

تقسیم می شد.

 

موقع پنجک در اول بهار شمسی بود که بر اساس این 5

 

روز، هوا سال آینده را پیش بینی می کردند.از این پنج

 

روز،روز اول را رد می کردند و 4 روز بعد به ترتیب

 

نماینده ی بهار،تابستان،پاییزو زمستان بود.واز این طریق

 

می گفتند تابستان گرم است یا زمستان برف می آید.

 

ابوریحان بیرونی درباره پنجم می نویسد،پارسیان 5 روز

 

اضافی را فنجی یا پنجی و اندرگاه می گویند.

 

مردمان غرب مازندران اعتقاد دارند در این 5 روز زیاد

 

نباید خوابید زیرا ممکن است تا پایان سال همیشه پرخواب

 

و احساس سستی و رخوت بکنند و اگر مشاهده شود که

 

کسی دچارسستی و بیحالی شده است، می گویند((تره

 

پنجیک بگیته))یعنی«تورا پنجک گرفته».معمولا در این

 

روز لباس نو نمی پوشند ونمی دوزند،نهال هرس نمی کنند

 

و حرمت نگه می دارند.

 

 

 

آشنایی با ماههای 12 گانه تقویم طبری-دیلمی-گالشی 

 

 

 

چون سال گالشی از وسط تابستان شروع می شود بنابراین

 

نوروز ماه مصادف با مرداد ماه است.

 


1- نوروز ماه «Nuraze mah»

 

اولین ماه گالشی است و سال نو با این ماه آغاز می شود.با

 

شروع تابستان کوه نشینان فعالیت بیشتری در بدست آوردن

 

و جمع آوری محصولات دامی و کشاورزی می پرداختند و

 

این می توانست عامل شادی و جشن وسرور باشد.

 

آیین تحویل سال نوروز بل در دیلمان ،گِل کار کردن مسجد

 

آدینه در جواهر ده رامسر نمونه هایی ازبه استقبال نوروز

 

ماه رفتن مردمان این خطه می باشد.

 


2- کورچ ماه «Karce mah»

 

دربرخی از مناطق به صورت کورچی ماه تلفظ می شود،

 

مطابق مهر ماه خورشیدی است.

 


3- اره ماه – اریه ماه یا اری ما

 

 

 

در برخی مناطق به صورت اریه ما یا اری ما تلفظ می

 

شود

 


4- تیر ماه

 

استاد پورداوود می نگارد :تیر نام ستاره ای معروف باران

 

و نام فرشته آن است که در ادبیات فارسی تشتر می

 

باشد.ستاره مزبور در زبان های اروپایی به

 

سیریوس«Siryus» معروف است.

 

جشن تیرما سیزده در روز سیزدهم این ماه برگزار می

 

شود.گویند در زمان یکی از پادشاهان باستانی ایران چند

 

سال باران نباریده بود از این رو عوام و خواص جمع شدند

 

و به درگاه خداوند دعا کردند.در نتیجه همان روز باران

 

آمد به همین علت مردم به شادی پرداختند و آب به یکدیگر

 

می پاشیدند.

 

ملا مظفر گنابادی منجم دربار شاه عباس صفوی، تیر ما

 

سیزده را نوروز طبری می داند.هرگاه به اعتبار گفته ملا

 

مظفر گنابادی تیر جشن را نوروز طبری، نوروز مردمان

 

قدیم لاریجان، دیلمان و ... ونیزایرانیان کهن بدانیم، می

 

توان گفت پیش از مبدأ ، سال تابستانی سر سال اول تیر

 

ماه آغاز می گشت و تیر ماه در اعتدال پاییزی قرار داشت

 

شاید استعمال تیر و تیر ماه به معنی فصل خزان(پاییز)

 

یادگار باقی مانده از نوعی گاهشماری قدیم ایران باشد که

 

تحول سال را از اول تابستان می گرفتند.

 


5- مردال ماه

 

زمستان گالشها با این ماه آغاز می شود مردال ماه همان

 

مردال است در این ماه به علت سوز سرما و یخبندان در

 

قدیم گاوها و گوسفندان تلف می شدند به همین خاطر مردال

 

ماه معروف شد.

 


6- شور ماه(شریرماه)

 

در برخی مناطق بنام کاسه شور ماه نیز می گویند چون به

 

علت کوتاهی روز خانواده ها ظروف غذا را در نیم روز

 

استفاده می کردند،نمی شستند و نمی رسیدند تمیز کنند و

 

ناگهان شب فرا می رسید.

 


7- امیر ماه

 

در این ماه به اعتقاد گالشها زمین به تدریج گرم می

 

شود.امیر به معنی نمیر ماه یا جاویدان و مهر ماه دیلمی

 

است.

 


8- اول ماه

 

بهارگالشها با این ماه شروع می شود.عید باستانی ایرانیان

 

در این ماه است.همچنین چهار شنبه سوری(کول کول

 

چارشمبه)

 


9- سیا ماه

 

ماهی است که از نظر روستائیان زمان مصرف اندوخته ی

 

خود است.فصل بهار را گدا بهار یا وشنا بهار نیز می

 

گویند چون هنوز هیچ میوه ای به بار ننشسته و محصولی

 

ندارد.

 


10- دیه ماه

 

نام این ماه را برخی ده ما- دی ما، دیا ما می گویند احتمالا

 

گرفته شده از دی ماه باستانی است( دی به معنای خداوند

 

می باشد)

 


11- ورف نما

 

 

 

یعنی ماهی که برف نمی بارد

 


12- اسپندر ماه

 

در این ماه سال گالشی به پایان می رسد.

 



منبع:تیرما سیزده – جشن تیرگان در شمال کشور
انتشارات عطوفت – تهران- 1388
نویسنده: مهندس میثم نوائیان
کارشناس باستانشاسی میراث فرهنگی استان گیلان
دبیر علمی جشنواره های گیلان